

-
by Mehmet Albayram
Elde tam tendon kesisi kendiliğinden kaynamaz; kopan uçlar genellikle ameliyatla birbirine dikilerek onarılır. Ameliyattan sonra el çoğu hastada yaklaşık 6 hafta koruyucu bir atelde kalır ve el terapisti eşliğinde kontrollü egzersizler ilk günlerden başlar. Ağır kaldırma ve temas sporlarına dönüş genellikle 12 hafta sonrasını bulur; plan Gaziantep’teki muayenede yaralanmaya göre yapılır.
Tendon nedir, elde tendon kesisi nasıl anlaşılır?
Tendon, kası kemiğe bağlayan ve kasın gücünü parmaklara ileten sağlam, ip benzeri bir dokudur. Elde iki ana tendon grubu bulunur:
- Bükücü (fleksör) tendonlar: Avuç içi tarafında yer alır ve parmakları büker.
- Açıcı (ekstansör) tendonlar: El sırtında yer alır ve parmakları düzeltir.
Cam, bıçak, teneke ya da sac gibi keskin cisimlerle oluşan kesiklerden sonra şu belirtiler tendon kesisini düşündürür: parmağı bükememe veya düzeltememe, elin dinlenme halindeyken bir parmağın diğerlerinden farklı durması, parmağı hareket ettirirken güçsüzlük. Parmak ucunda uyuşma ya da his kaybı varsa, yaralanmaya bir sinir kesisi de eşlik ediyor olabilir.
Deri üzerindeki yara küçük görünse bile altındaki tendon ve sinirler kesilmiş olabilir. Bu nedenle bu belirtilerin varlığında aynı gün bir sağlık kuruluşunda değerlendirme yapılması önerilir.
Tendon kesisi neden ameliyat gerektirir?
Tendon kesildiğinde, bağlı olduğu kas kasılarak kopan ucu geriye çeker. Uçlar birbirinden uzaklaştığı için tendon kendiliğinden kaynayamaz. Cerrah, tendon uçlarını bulur ve özel dikiş teknikleriyle uç uca onarır.
Onarım genellikle yaralanmadan sonraki ilk günler içinde planlanır. Süre uzadıkça kas kısalabilir ve tendon uçlarını yeniden yaklaştırmak zorlaşabilir. Bu durumda tendon grefti (vücudun başka bir yerinden alınan tendon parçası) ya da aşamalı ameliyatlar gündeme gelebilir. Tendonun yalnızca küçük bir bölümünü etkileyen kısmi kesilerde ise doktorunuz ameliyat yerine korumalı takip önerebilir.
Tendon kesisi ameliyatı nasıl yapılır?
Ameliyatta yalnızca kolu uyuşturan bölgesel anestezi, genel anestezi ya da uygun hastalarda lokal anestezi kullanılabilir. Uyanık lokal anestezi tekniğinde hasta ameliyat sırasında parmağını hareket ettirebilir; bu da cerrahın onarımı aynı anda kontrol etmesine olanak tanır. Hangi anestezinin uygun olduğuna yaralanmanın yerine ve genel sağlık durumunuza göre birlikte karar verilir.
Yaralanmaya kesik sinir ya da damar eşlik ediyorsa, cerrah bunları da genellikle aynı ameliyatta büyütme altında (mikrocerrahi teknikle) onarır. Ameliyat süresi yaralanan yapıların sayısına göre değişir. Hastaların çoğu aynı gün ya da ertesi gün evine döner. Ameliyattan sonra el, tendonu gerilmeden koruyan bir atele alınır.
Fizik tedavi süreci hafta hafta nasıl ilerler?
Tendon onarımının başarısında ameliyat kadar ameliyat sonrası el terapisi (elin rehabilitasyonu) de belirleyicidir. Aşağıdaki tablo, bükücü tendon onarımlarında sık kullanılan programların genel çerçevesini gösterir. Sizin programınızı doktorunuz ve el terapistiniz belirler.
| Dönem | Atel | Genellikle yapılanlar |
|---|---|---|
| İlk günler – 6. hafta | Sürekli takılır | Terapistin gösterdiği kontrollü hareket egzersizleri; el günlük işlerde kullanılmaz |
| 6.–8. hafta | Çoğunlukla bırakılır ya da yalnızca gece kullanılır | Hafif günlük işler; hareket açıklığını artıran egzersizler |
| 8.–12. hafta | Genellikle gerekmez | Kademeli güçlendirme egzersizleri |
| 12. haftadan sonra | – | Doktor onayıyla ağır kaldırma, el gücü gerektiren işler ve temas sporları |
| 3.–6. ay ve sonrası | – | Hareket ve güç gelişmeyi sürdürebilir |
Açıcı tendon onarımlarında da el genellikle 4–6 hafta atelde korunur; programın ayrıntıları yaralanmanın seviyesine göre değişir.
Egzersizler neden bu kadar önemlidir?
Onarılan tendon iyileşirken çevre dokulara yapışma eğilimi gösterir. Bu yapışıklık (adezyon), tendonun kaymasını engeller ve parmak hareketini kısıtlar. Kontrollü egzersizler tendonun kayma yolunu açık tutar. Öte yandan erken dönemde zorlayıcı hareketler ya da atelsiz el kullanımı, onarımın kopmasına yol açabilir.
Bu iki risk arasındaki dengeyi kurmak için egzersizleri terapistinizin gösterdiği biçimde ve sıklıkta yapmanız önemlidir. Atelinizi kendi kararınızla çıkarmayın ve elinizle bir şey kaldırmayın. Sigara, dokuya giden kan akımını azaltarak iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir.
Tendon kesisi sonrası hangi riskler görülebilir?
- Onarımın kopması: Yayınlarda bükücü tendon onarımlarının yaklaşık %3–5’inde bildirilmiştir; çoğu zaman yeniden ameliyat gerektirir.
- Yapışıklık ve hareket kısıtlılığı: Parmak tam bükülemeyebilir ya da tam açılamayabilir. Bazı hastalarda aylar sonra yapışıklıkları açan ek bir ameliyat (tenoliz) gerekebilir.
- Eklem sertliği
- Enfeksiyon ve yara sorunları
- His değişiklikleri: Özellikle sinir yaralanması eşlik ettiyse; sinir iyileşmesi aylar sürebilir.
- Uzun süren ağrı ve şişlik: Seyrek olarak kompleks bölgesel ağrı sendromu adı verilen tablo gelişebilir.
Parmağı aniden bükememe, atel içinde artan şişlik, ateş ya da yaradan akıntı fark ederseniz doktorunuza başvurmanız gerekir.
İşe ve günlük yaşama dönüş nasıl planlanır?
Masa başı ya da tek elle yürütülebilen işlere bazı hastalar atel dönemi içinde dönebilir. El gücü gerektiren işlerde dönüş genellikle 12 haftayı bulur. Araç kullanmaya dönüş, atel çıktıktan ve elinizi güvenle kullanabildiğinizi doktorunuz onayladıktan sonra mümkündür. Kilis, Adıyaman ya da Şanlıurfa gibi çevre illerden gelen hastalarda el terapisi seanslarının ve kontrollerin düzeni ameliyattan sonra birlikte planlanır.
Sık Sorulan Sorular
Tendon kesisi ameliyatsız iyileşir mi?
Tam tendon kesisinde kopan uçlar birbirinden uzaklaştığı için tendon kendiliğinden kaynamaz ve parmak hareketi geri gelmez. Tendonun yalnızca küçük bir bölümünü etkileyen kısmi kesilerde ameliyatsız takip mümkün olabilir. Bu ayrımı muayene ve gerekirse görüntüleme ile doktorunuz yapar.
Tendon ameliyatından sonra atel ne kadar kalır?
Bükücü tendon onarımlarında atel çoğu hastada yaklaşık 6 hafta sürekli takılır, sonra bir süre yalnızca gece kullanılabilir. Açıcı tendonlarda bu süre genellikle 4–6 haftadır. Süreyi doktorunuz ve el terapistiniz iyileşmenin seyrine göre belirler.
Parmağım eskisi gibi hareket edecek mi?
Hastaların önemli bir kısmında iyi bir hareket açıklığı elde edilir; ancak bazı hastalarda parmakta hafif kısıtlılık ya da güç kaybı kalabilir. Sonuç; yaralanmanın yerine, eşlik eden yaralanmalara, onarımın zamanına ve egzersiz programına uyuma bağlıdır. Sonuçlar kişiden kişiye değişebilir.
Fizik tedaviye ne zaman başlanır?
Birçok programda kontrollü egzersizler ameliyattan sonraki ilk günlerde, el terapistinin gözetiminde başlar. Başlangıç zamanı ve egzersiz türü, onarımın tipine ve doktorunuzun tercih ettiği programa göre değişir. Egzersizleri yalnızca size gösterildiği biçimde yapmanız önerilir.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tedavi yöntemi, atel süresi ve iyileşme takvimi yaralanmanın yerine, etkilenen yapılara ve kişisel sağlık durumuna göre değişir. Size uygun plan muayene sonrasında belirlenir ve iyileşmede doktorunuzun ve el terapistinizin talimatlarına uymak önemlidir. Ayrıntılı bilgi için Tendon ve Sinir Onarım Cerrahisi, El Cerrahisi ve Mikrocerrahi sayfalarını inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar: ASSH – Flexor tendon injury · IFSSH – Flexor tendon repair · Oxford University Hospitals NHS – Flexor tendon repair
